Pociągi pod specjalnym nadzorem
Tytuł originalny: Ostře sledované vlaky
Jiří Menzel /Czechosłowacja /1966 / 93 min
Fabularny
> Czechosłowacja, 1944 rok. Zbliża się koniec wojny. Młody Miloš Hrma zostaje zaangażowany jako stażysta na wiejskiej stacji kolejowej. Oprócz pracy zawodowej przede wszystkim poznaje świat uczuć. W kontekście napiętych działań wojennych, młody człowiek musi rozwiązać nurtujące go kwestie związane z odkrywaniem sfery seksualności.
Jednocześnie staje się świadkiem konfliktów między ruchem oporu a nazistami. W tej tragi-komedii, będącej adaptacją książki Bohumila Hrabala, niewielka stacja kolejowa staje się laboratorium analizy zachowań ludzkich, rodzących się pragnień oraz walk o niepodległość kraju. Uznany za arcydzieło nowej fali kinematografii czechosłowackiej, film otrzymał w 1966 roku Oskara za Najlepszy Film Zagraniczny.

Ostatni przystanek raj
Tytuł originalny: „Terminus Paradis”
Lucian Pintilie – Rumunia – 1998 – 99 min
Fabularny
> 1988 rok w Rumunii. Na peryferiach Bukaresztu poznają się Norica – młoda służąca oraz Mitou – świniopas. Ich przygoda mogłaby szybko przemienić się w trwałą relację małżeńską, gdyby nie dwie rysy na obrazie: Norica musi poślubić swojego podstarzałego szefa, zaś Mitou ma spędzić dwa lata w wojsku. Skrajne emocje składają się na obraz tej nietypowej pary, którego dopełnia zarysowany w dziele kontekst polityczno-społeczny.
Lucian Pinitile łączy ze światem kolei swoje dwa ulubione motywy: destrukcji oraz ucieczki. Daleko od cichych szlaków zielonej wsi, tory podmiejskie stają się symbolem dezercji, którą młody bohater gotów jest zaryzykować w imię uczuć. Pociąg to z kolei znak iluzorycznej wolności, synonim ucieczki o tragicznej wymowie.

Zderzenie czołowe
Marcel Łoziński – Polska – 1975 – 11 min
Dokumentalny
> Zbliżającemu się do emerytury, stawianemu jako wzór konduktorowi, postanowiono podczas uroczystego pożegnania wręczyć medal za zasługi. Tymczasem następuje niesprzyjające zdarzenie: na skutek krańcowego zmęczenia powoduje on katastrofę kolejową i ceremonia zostaje odwołana.

89 mm od Europy
Marcel Łoziński – Polska – 1993 – 12 min
Dokumentalny
> Brześć, miejscowość na granicy Polski i dawnego Związku Radzieckiego. Na skutek różnicy 89 milimetrów w szerokości rozstawu torów kolejowych między ZSRR a resztą Europy, każdego dnia białoruscy kolejarze muszą adaptować wagony jadące na Wschód. Obserwują ich zza szyb pasażerowie francuscy, niemieccy i holenderscy. Dwa różne światy?

Las Katyński
Marcel Łoziński – Polska – 1990 – 53 min
Dokumentalny
> Wiosną 1940 roku żołnierze NKWD rozstrzelali 15 tysięcy polskich oficerów. 4,5 tysiąca spośród nich zostało pochowanych w lasach katyńskich. Milczenie, lęk i kłamstwo trwały 50 lat. Film Łozińskiego nie jest historyczny: akcja dzieje się teraz, w pociągu. Poznajemy zatroskane twarze, obserwujemy ich reakcje, podsłuchujemy rozmów pasażerów. Kim są? Kobietami oraz dziećmi ofiar. Lecz nie tylko…

Piramidas
Ivan Ladislav Galeta – Węgry – 1972-1984 – 12 min
Experymentalny
> Ruch pociągu został poddany dekonstrukcji, aż do osiągnięcia piramidalnej formy. Podczas tych eksperymentatorskich zabiegów zmysły widza zostaną poddane próbie.

Czarny pociąg
Tytuł originalny: “Fekete vonat”
Pál Schiffer – Węgry – 1970 – 38 min
Dokumentalny
> Dokument opisuje nietypowe warunki życia, problemy rodzinne oraz długie dojazdy osób z Szablocs do pracy w Budapeszcie; regionu położonego sto kilometrów od węgierskiej stolicy. Co oznacza „pójść do pracy”? Jakie są zalety takich „podróży”? Czym jest ten codzienny transfer z peryferii do centrum?

California dreamin’ (Endless)
Tytuł originalny: California dreamin’ (Nesfârşit)
Cristian Nemescu – Rumunia – 2007 – 155 min
Fabularny
> Rumunia, 1999 rok. Czas wojny w Kosowie. Amerykańsko-rumuńska załoga pociągu przewożącego militarny ekwipunek na zlecenie NATO, otrzymała ustną zgodę od rumuńskiego rządu na tranzyt przez kraj w stronę granicy serbskiej. Kiedy konwój dociera do odludnej wioski Căpâlniţa, Doiaru – posępny i rozczarowany życiem zawiadowca stacji, a zarazem lokalny mafiozo, odmawia udzielenia pozwolenia na dalszą drogę.
Związki między koleją i wojną są często zgubne, jako że ta pierwsza umożliwia podtrzymanie morderczych zamiarów jednych ludzi, wymierzonych ku innym. Co w tym kontekście oznacza zatrzymanie pociągu? Czy to tylko akt niechęci, czy już oporu ?

Ręce do góry
Jerzy Skolimowski – Polska – 1967 (1981) – 76 min
Fabularny
>10 lat po ukończeniu medycyny, w pociągu towarowym spotyka się pięciu znajomych ze studiów. Wspominają czasy wspólnej młodości, gdy niepodzielnie rządził w Polsce stalinizm. Pracowali wtedy przy montowaniu na pochód 1 Maja monumentalnego portretu „Ojca Narodów”. Ku ogólnemu zdziwieniu, dyktator został obdarowany dwoma parami oczu…
Akcja filmu nie została osadzona w zwykłym pociągu. Wręcz przeciwnie, składa się z metaforycznego przedziału kolejowego, rzeczywistego miejsca pracy z przeszłości i spotkań dawnych przyjaciół, lecz również z refleksji wokół wolności jednostki w kontekście grożących jej represji.

Morgen
Marian Crisan- Rumunia – 2010 – 100 min.
Fabularny
> Idee do przedyskutowania podczas debaty: granica, przejście, imigracja, emigracja, integracja.
Więcej informacji na temat filmu: www.imdb.com/title/tt1567130/
Tutaj znajdują się poprzednie filmy Mariana Crisana (Palme d’or / Festival de Cannes 2008) : http://vplay.ro/watch/uzxh6fx3/ (napisy angielskie)

Dworzec
Krzysztof Kieslowski – Polska – 1980 – 12 min.
> Dworzec Gdański – Maria Zmarz-Koczanowicz (PL) – 2007 – 55 min.
Luksus – Jarosław Sztandera (PL) – 2009 – 39 min.
Idee do przedyskutowania podczas pokazu: stacje jako najbardziej erotyczne miejsce, losowość, spotkania, pożądania, prywatność/ rozgłos.
Więcej informacji na temat filmów: http://www.imdb.com/title/tt0080668/, http://www.imdb.com/title/tt1024196/?ref_=ttrel_rel_tt,http://www.formatcourt.com/2009/03/luksus-de-jaroslaw-sztander

Czarny pociąg
Tytuł originalny: Fekete vonat
Pál Schiffer – Węgry – 1970 – 38 min
Dokument
>Czarny pociąg (Fekete Vonat) to dokument o pociągu, który zabiera romskich pracowników do Budapesztu. W piątkową noc wraca z nimi do wioski. Całkiem jak w przypadku czarnoskórych pracowników, którzy byli dostarczani do Soweto i innych miasteczek, a następnie zabierani z powrotem pod koniec tygodnia. Po raz pierwszy zasięgnąłem informacji o Fekete podczas pobytu w Budapeszcie w 1985 roku. Kilku Madziarów próbowało mnie ostrzec przed pociągiem z powodu Cyganów, którzy mogliby mnie okraść lub, co gorsza, pchnąć mnie nożem. Byłem widocznie wtedy naiwy (na szczęście) i zdecydowałem się pojechać piątkowym nocnym pociągiem. Miałem ze sobą plecak i bilet powrotny. W tygodniu Romscy pracownicy mają zapewniony nocleg w barakach oraz dojazd do różnych miejsc pracy, w większości są to zakłady budowlane i praca taśmowa. Z łatwością mogłem dostrzec, że na przedziałowej kanapie, gdzie siedziałem, byłem jedynym cudzoziemcem. Nie trwało to długo zanim to miejsce zostało wypełnione hałaśliwymi piosenkami i zachowaniem. Byłem zaproszony do dołączenia w libacjach. (Jasne, nie piję alkoholu, ale istnieją skrajne przypadki). Podczas wędrówki po przedziale, plecak zostawiłem na siedzeniu. Kiedy musiałem wysiadać, mój plecak nadal leżał na swoim miejscu. Jeśli mam wyrazić swoje zdanie, kanapę wypełniali ludzie, którzy chcieli się rozerwać po pracy podczas drogi powrotnej do swoich dzieci i żon, kilku było trochę pijanych, większość jednak dzieliła alkohol jako wspólną rzecz.
Kwestie do dyskusji: działania kolektywne/indywidualne, rutyna/wyjątki, reżim komunistyczny i ideologiczne znaczenie pociągu.

Dzień chleba
Tytuł originalny: (хлебный день)
Sergueï Dvortsevoy – Rosja – 1998 – 54 min
Dokument
> “Dzień chleba” przedstawia społeczność rencistów żyjących w stanie bliskim izolacji poza granicami St. Petresburga. Co tydzień, wedle ustanowionego rytuału, na węźle kolejowym położonym dwie godziny drogi od wsi zostawiany jest chleb. Dvortsevoy dokumentuje, jak starsi ludzie z mozołem walczą, aby wykonać swoje zadanie do końca. Dokonawszy tego, gromadzą się w sklepie, gdzie okazuje się, że ilość porcji jest niesatysfakcjonująca. Atmosfera staje się gorąca.
Reżyser z jednakową atencją darząc zarówno ludzi, jak i krajobraz i zwierzęta, które go tworzą, ukazuje takie elementy jak wieś, kozy oraz miot szczenią na tle beznadziei wiejskiej biedy i starości.

Miłość blondynki
Tytuł originalny: Lásky jedné plavovlásky)
Miloš Forman – Czechosłowacja – 1965 – 80 min.
Fabularny
> Młoda i naiwna Andula mieszka w małym miasteczku i pracuje fabryce, gdzie oprócz niej pracują same kobiety. Andula nie czuje się dobrze. Marzy o prawdziwej miłości, jednak tam gdzie mieszka nie ma zbyt wielu mężczyzn. Pewnego razu spotyka młodego pianistę z Pragi, który gra na wieczorku zapoznawczym. Spędzają razem noc. Zakochana dziewczyna postanawia go odnaleźć. W tym celu udaje się do Pragi.